| 10. Zorla Getirme Kararı |
ESKİŞEHİR
KONU:Zor Kullanma Yetkisi veren müzekkereler hk
01.06.2005 günü yürürlüğe girecek olan 5271 sayılı CMK da zor kullanma yetkisi veren müzekkereler yeniden düzenlediğinden bu hususta bazı işlemlerin açıklanması zorunluluğu doğmuştur. (1) Zorla Getirme Kararı Tanık ve sanıkların, hâkim, mahkeme veya C.Savcısı kararı ile kolluk tarafından kendilerini çağıran makama götürülmelerine zorla götürme adı verilir. Zorla götürme, kişi özgürlüğünü kısıtlayan bir işlemdir. Zorla götürme kararı, Ceza Muhakemesi Kanununda belirtilen nedenlerle hâkim, mahkeme veya C. Savcısı tarafından verilir (CMK. md.43,44,146). Zorla götürme kararını veren makam, görevli kolluğa zorla getirme kararını yazar . Zorla getirme kararı, şüpheli veya sanığın açıkça kim olduğunu, kendisiyle ilgili suçu, gerektiğinde eşkâlini ve zorla getirilmesi nedenlerini içerir.(CMK. md.46/2). Kural olarak, tanıklar Cumhuriyet savcısı, hâkim veya mahkeme tarafından çağrı kâğıdı ile çağrılır. Kabul edilebilir bir mazereti olmaksızın gelmeme durumunda zorla getirileceği çağrı kâğıdına yazılır (CMK. md.43,176). Tanık ve sanığın gelmemesi durumunda zorla getirme kararı verilir (CMK. md.43,145,). Tutuklu işlerde çağrı kâğıdı tebliğ ettirmeksizin tanıklar hakkında da zorla getirme kararı verilebilir. Bu durumdaki kişilere, karar yazısında bu yoldan getirilmenin nedenleri gösterilir ve bunlara çağrı kâğıdı ile gelen tanıklar hakkındaki işlem uygulanır (CMK. md.43). Şüpheli veya sanıklar, ifadelerinin alınması veya sorgulama için davetiye ile çağrılır. Gelmemeleri durumunda zorla getirileceği davetiyeye yazılır (CMK. md.146). Ancak, haklarında tutuklama kararı verilmesi veya yakalama emri düzenlenmesi için yeterli nedenler bulunan şüpheli veya sanığa davetiye gönderilmeden doğrudan zorla getirilmesine karar verilebilir(CMK. md.146/1). Zorla getirme kararında kişinin getirileceği gün ve saat belirtilmişse, buna "günlü zorla getirme kararı" adı verilir. Zorla getirme kararında kişinin getirileceği gün ve tarih belirtilmemişse ve yakalandığında infaz edilmesi gerekiyorsa, buna "günsüz zorla getirme kararı" denir. Zorla getirme kararı ile çağrılan şüpheli veya sanık derhâl, olanak bulunmadığında yol süresi hariç en geç yirmi dört saat içinde çağıran hâkimin, mahkemenin veya zorla getirmeyi isteyen Cumhuriyet savcısının önüne götürülür ve sorguya çekilir veya ifadesi alınır (CMK. md. 146/4). Zorla getirme, bunun için haklı görülecek bir zamanda başlar ve hâkim, mahkeme veya zorla getirmeyi isteyen Cumhuriyet savcısı tarafından, sorguya çekilmenin veya ifade almanın sonuna kadar devam eder(CMK md.146/5). Zorla getirme kararı kolluğa, gerektiğinde zor kullanma yetkisi verir. Yetkili adlî makamlarca çıkarılan karar, kolluğa, çağrılan kişileri zorla getirme görev ve yetkisi veren emir niteliği taşır. Kolluğun fiili hizmette bulunan askerler hakkındaki zorla getirme kararını infaz etme yetkisi yoktur. Bu kararlar askerî makamlar aracılığıyla yerine getirilir (CMK. md.44/2)
Günlü zorla getirme kararlarının yerine getirilmesi için gerekli önlemleri almak, kişileri gününde ve kararda gösterilen ilgili makamda hazır bulundurmak Zabıtanın görevidir. Bu açıdan, zorla getirilecek kişi yasada öngörülen bir yükümlülüğün gereği olarak yakalanarak gözaltına alınabilir . Ancak CMK146/5’te belirtilen zorla getirilmenin bunun için haklı bir zamanda başlayacağını unutmamak gerekir. Her zorla getirme kararında kişileri göz altına almak, insan hakkı ihlali olduğu gibi suç oluşturur ve yasal takibatı gerektirir Zorla getirilmelerine karar verilen sanıkların saklanmaları ya da kaçmaları durumunda, ele geçirilmeleri için konut, işyeri ve eklentileri ile diğer kapalı yerlerde CMK’ nın ilgili maddelerine uygun olarak zabıtanın arama yapmaya yetkili olup olmadığı Adlî ve Önleme Aramaları Yönetmeliğinde açıkça yazılmamıştır. Yönetmelik tutuklama ve yakalama müzekkereli şahısların yakalanması amacıyla konutlarının aranabileceğini düzenlemiş iken zorla getirme kararından bahsetmemiştir. Ancak doktrinde zorla getirme kararının da aynı yetkiyi verdiği savunulmaktadır. Kanaatimizce bu durumda C.savcısının görüşünün alınmasında fayda bulunmaktadır. Ancak zorla getirilmelerine karar verilen tanıkların ele geçirilmeleri maksadıyla arama yapabilmek için hâkimden alınmış arama kararına kesinlikle ihtiyaç vardır. Kamu hizmeti gören ve düzenli tarife esasına göre çalışan kara, hava ve deniz ulaşım araçlarının memur ve görevlilerinden ulaşımla ilgili olanların zorla getirilmeleri, ulaşımın devamını ve güvenliğini aksatmamak amacıyla, söz konusu kişilerin yedeklerinin getirilmesi için amir ve merkezlerine ivedi haber verilerek yapılır. Araçta gerekli güvenlik önlemleri alınarak beklenir ve zorla götürme yedekler geldiğinde yerine getirilir. Zorla getirme kararının yerine getirilememesinin nedenleri, köy veya mahalle muhtarı ile kolluk görevlisinin birlikte imzalayacakları bir tutanakla saptanır(CMK md.146/6). Bu tutanak zorla getirme kararını veren merciye geri gönderilir. Zorla getirme kararı gereği yargılama makamına zorla götürülen kişiler de hürriyetlerinden mahrum bırakıldıklarından, gözaltına alınanlar hakkında yapılacak tüm işlemler bunlar için de yapılır. Bu şekilde gözaltına alınan kişiler 24 saatten fazla hürriyetinden mahrum bırakılmaz ve zor kullanılması gerekmiş ise doktor raporu alınır, buna imkân yok ise durum mutlaka bir tutanakla tespit edilir. (2) Yakalama Emri ve Bu Emrin Zabıtaya Verdiği Yetki ve Görevler Yakalama Emrinin Çıkartılmasını Gerektiren Hâller: (a) Soruşturma evresinde çağrı üzerine gelmeyen ve çağrı yapılamayan şüpheli hakkında Cumhuriyet savcısının istemi üzerine sulh ceza hâkimi tarafından yakalama emri düzenlenebilir. Ayrıca tutuklama isteminin reddi kararına itiraz halinde, itiraz mercii tarafından da yakalama emri düzenlenebilir. (CMK md.98/1). (b) Yakalanmış iken kolluk görevlisinin elinden kaçan şüpheli veya sanık ya da tutukevi veya ceza infaz kurumundan kaçan tutuklu veya hükümlü hakkında Cumhuriyet savcıları ve kolluk kuvvetleri de yakalama emri düzenleyebilirler(CMK md.98/2). (c) Kovuşturma evresinde kaçak sanık hakkında yakalama emri re'sen veya Cumhuriyet savcısının istemi üzerine hâkim veya mahkeme tarafından düzenlenir(CMK md.98/3). (d) Hükümlü, hapis cezası veya güvenlik tedbirinin infazı için gönderilen çağrı kâğıdının tebliği üzerine on gün içinde gelmez, kaçar ya da kaçacağına dair şüphe uyandırırsa, Cumhuriyet savcısı yakalama emri çıkarır. Üç yıldan fazla hapis cezalarının infazı için doğrudan yakalama emri çıkarılır. (Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun md.19). Yakalama emrinde, kişinin açık eşkâli, bilindiğinde kimliği ve yüklenen suç ile yakalandığında nereye gönderileceği gösterilir. (CMK98/4) Yakalama emri üzerine yakalanan kişi derhâl ve nihayet (24) saat içerisinde hâkim önüne çıkarılarak sorguya çekilir ve yakalamanın devam edip etmeyeceği hakkında bir karar verilir. Eğer sanık bu süre içinde yetkili hâkim önüne çıkarılamazsa, aynı süre içinde yakalanma yerine en yakın sulh hâkimi önüne çıkarılır. Yakalama emrine konu işlemin yerine getirilmesi nedeniyle yakalama emrinin çıkarılma amacının ortadan kalkması durumunda mahkeme, hâkim veya Cumhuriyet savcısı tarafından yakalama emrinin derhâl iadesi istenir(CMK md.90/6). Yakalama konusunda açıklanan yakalananın hakları ile yakalama işleminin yapılmasında uyulacak esaslar, yakalama emrinin infazında da geçerlidir. (3) Tutuklama Kararı ve Bu Kararın Zabıtaya Verdiği Yetki ve Görevler Ceza Muhakemesi Kanununun 248/5 nci maddesine göre; kaçak hakkında, sulh ceza hâkimi veya mahkeme tarafından yokluğunda tutuklama kararı verilebilir. Hakkındaki kovuşturmanın sonuçsuz kalmasını sağlamak amacıyla yurt içinde saklanan veya yabancı ülkede bulunan ve bu nedenle mahkeme tarafından kendisine ulaşılamayan kişiye kaçak denir(CMK md.247). (4) Hapsen Tazyik Kararı ve Bu Kararın Zabıtaya Verdiği Yetki ve Görevler Hapsen tazyik kararı Zabıtaya, diğer zoru gerektiren belgelerde olduğu gibi, yakalama, üzerlerini arama, gözaltına alma, gerekirse zor kullanma yetkisini verir. Hakkında hapsen tazyik kararı çıkarılan kişi borcu ödediğine veya mal bildiriminde bulunduğuna dair bir belge gösteremiyorsa, yakalanır ve gözaltında bulundurma süresi olan 24 saat içinde, yetkili makama teslim edilir .Hapsen tazyik kararı üzerine yakalanan kişi, durumun haklı gösterdiği zorunluluklar dışında, gözaltında tutulamaz Bu kişiler yakalandıktan sonra hiçbir şekilde serbest bırakılamaz, kararı veren makama, silsile yolu ile teslim edilir.
|
